fjfjf.png
  • paulasthetic

Samoocena - gdy fakty przestają mieć znaczenie. | Self - esteem - when facts doesn't matter.

Zaktualizowano: 29 maj 2021

Pewnego słonecznego dnia, gdy grupa studentów ostatniego roku psychologii pociła się w sali, profesor zadał pytanie: „co znaczy, że samoocena jest wysoka lub niska?”.

To nie były zajęcia z filozofii. A pojawiły się odpowiedzi filozoficzne.

No bo skąd wiemy, jak ma wyglądać nasza samoocena?

I czym w ogóle jest?

Samoocena to:

  • sposób, w jaki oceniamy siebie w oparciu o nasze umiejętności, postrzegane przez nas szanse sukcesu, sposób działania zgodnie z wartościami, przyjętymi normami – generalnie przez to, jak według nas samych radzimy sobie w życiu.

  • postawa wobec siebie – zlepek naszych przekonań na temat nas samych, uczuć jakimi siebie darzymy, zachowań zgodnych z uznanym przez nas standardem.

  • jeden z elementów, które motywują do działania w sposób twórczy, adekwatny do sytuacji; ma związek ze zdolnością do wzbudzania w sobie pozytywnych emocji nawet mimo przeciwności losu, a także z poczuciem własnej skuteczności.

Do tej pory większość teorii wskazywała na to, że na samoocenę składają się czynniki poznawcze i społeczne – a więc to czy odnosimy sukcesy, jakie są nasze kompetencje, zdolności i umiejętności oraz jak postrzegają nas inni.


Ale kwestia samooceny okazuje się być bardziej złożona.

Samoocena jest wynikiem naszych spostrzeżeń i ocen, dotyczących nas samych. Skąd mamy więc wiedzieć, czy jest wysoka, czy też niska? Jakie standardy mamy przyjąć w pomiarze samooceny, do czego będziemy odnosić wyniki?

No właśnie. Dlatego na potrzeby tego artykułu, zamiast oceniać samoocenę (hehe.) jako niską lub wysoką, będę posługiwać się terminem „adekwatna” lub „nieadekwatna”.

Powiedz, drogi czytelniku – jeśli nie wierzysz w to, że sobie poradzisz i nie masz poczucia kompetencji w danym obszarze, w czym pomoże aprobata innych osób? Czy zaczniesz wierzyć w swój sukces, jeśli go nie widzisz?

Owszem – jeśli uzależniamy swoją samoocenę od czynników zewnętrznych, to zupełnie inna sprawa. Ale co jeśli sami nie wierzymy we własne kompetencje? Co, jeśli fakty nie wystarczają do potwierdzenia naszej skuteczności? Co, jeśli sukcesy traktujemy jako normę, a poczucie dumy z własnych osiągnięć jak tylko kolejny teoretyczny konstrukt bez odniesienia w rzeczywistości?

Wtedy o wiele łatwiej znajdujemy powody, by dokręcić sobie śrubę – dokopać za błędy i traktować jako osobiste porażki. Sprowadzać się do poziomu błota.

Jak kształtuje się samoocena?


Przede wszystkim zaznaczmy od razu, że jej poziom zmienia się w ciągu życia – badania wskazują, że jej spadek obserwuje się w wieku nastoletnim, a wzrost w późniejszej dorosłości. Przyczyn może być wiele – od wpływu hormonów, zmian w organizmie i w ciele, doświadczanych faktycznych sytuacji, w których osoby mogą testować swoje umiejętności i zdobytego doświadczenia.


Ale wszystko zaczyna się w dzieciństwie. Dziecko uczy się postrzegać i oceniać siebie tak, jak postrzegane i oceniane jest przez rodziców. Później poszukuje potwierdzenia tej wizji siebie – lub stara się im zaprzeczyć – w późniejszych latach swojego życia. Kształtuje ją na podstawie swoich doświadczeń, osiągnięć, wiedzy, zdolności, które konfrontowane są z faktami oraz… z ocenami innych.

Kiedy samoocena jest nieadekwatna?

  • Kiedy nam nie sprzyja. Kiedy reagujemy agresją na krytykę, bo uzależniamy ją od czynników zewnętrznych – komentarzy innych osób, stanu posiadania, standardów i ocen innych (niezgodnych z naszymi wartościami).

  • Kiedy unikamy sytuacji, w których istnieje ryzyko przetestowania naszych umiejętności – bo każdy może popełnić błąd, ale w tym przypadku błędy postrzegane są jako osobista porażka.

  • Gdy staje się powodem do stawiania sobie zbyt wysokich oczekiwań w porównaniu do naszych możliwości i umiejętności – tak wysokich, że z góry skazujemy się na cierpienie.

Badania przeprowadzone na grupie osób we wczesnej adolescencji (czyli u nastolatków w wieku 9 - 14 lat) wskazują, że korzystanie z social – media wpływa na ich samoocenę na tyle, że są w stanie uzależnić ją od postrzeganej w Internecie popularności i „lajków”. Im więcej komentarzy, serduszek, znajomych lub obserwatorów – tym lepiej.

Jest to zrozumiałe – w końcu kto nie chce być lubiany?

Tutaj jednak pojawia się haczyk - uzależnianie swojej samooceny od czynników zewnętrznych z góry skazuje nas na porażkę. Kiedy pozwalamy innym wyznaczać nasze cele, sposób życia, rezygnujemy ze swoich wartości - pozwalamy decydować innym, co w życiu ma się dla nas liczyć. Jak mamy się ubierać, zachowywać, co mamy lubić, a czego nie.

Duma z osiągnięć własnych przestaje odgrywać znaczącą rolę, liczy się aprobata i zaspokajanie potrzeb innych.

A z nią – wiadomo – różnie.

Co zrobić, gdy nasza samoocena jest nieadekwatna do rzeczywistości?


Tutaj spore pole do popisu mają psychologowie i psychoterapeuci. Zaczyna się od pracy nad przekonaniami na swój temat, identyfikowania emocji powiązanych z sytuacjami, w których się aktywizują te przekonania oraz zachowań. Nurt poznawczo – behawioralny ma tu wiele do powiedzenia. Przynajmniej na początku.


***

During that one sunny day, when a group of senior psychology students was sweating in the classroom, the professor asked them a question: " what does it mean that self-esteem is high or low?". It wasn't a philosophy class. But the answers were philosophical.

How do we know how our self-esteem should look like?

What is it anyway?

Self-evaluation is:

  • the way we evaluate ourselves based on our the level of our abilities, perceived chances of success, the way we act in accordance to our values, accepted norms

  • an attitude towards ourselves - a blend of our beliefs about ourselves, our feelings for ourselves and actions that bring us closer to our goals and to the way we want to live.

  • one of the elements that motivate us to act in a creative way, adequate to the situation; it’s related to the ability to evoke positive emotions even in the face of adversity, as well as with the sense of self-efficacy.

So far, the researchers agreed that self-esteem is based on cognitive & social factors - that is, whether we are successful, what are our competences, abilities and skills, and how others perceive us.


But self-esteem turns out to be more complex.

Self-esteem is the result of our perception and judgments about ourselves. So how do we know if it is high or low? What standards should we adopt in measuring self-esteem?

Exactly. Therefore, for the purposes of this article, instead of evaluating self-esteem (hehe.) as low or high, I’ll use the term "adequate" or "inadequate".

Well, tell me, my dear reader - if you do not believe that you can reach that one specific goal and you don’t think that you have enough competences in a given area, how the approval of other people will help with? Will you start to believe that you’re successful if you can’t even notice it?

Yes - if we rely on external factors, it's a completely different case. But what if we don’t believe in our own competences? What if the facts aren’t enough to prove our effectiveness? What if we treat our success as the norm and the feeling of pride becomes just another theoretical construct without any reference to the reality?


Then it’s much easier to find the reasons to criticize ourselves for the mistakes we’ve made and treat them as personal failures. Get down to the mud level.

How is self-esteem formed?


First of all, let's note that its level changes throughout life - research shows that the decrease is observed in adolescence, and an increase in later adulthood. There can be many reasons - from the influence of hormones, changes in the body, influence of the actual situation where people can test their skills and gain experience.


But it all starts in childhood. The child learns to perceive and evaluate itself the way is perceived and evaluated by its parents. Later, it seeks confirmation of this vision- or tries to deny it - later in its life. It’s shaped on the basis of its experiences, achievements, knowledge, abilities, which are confronted with the facts and ... the evaluations of others.

When is self-esteem inadequate?

  • When it doesn’t help us to reach our goals and become people we want to be. When we react aggressively to criticism, because we rely on external factors – comments from other people, our posessions, standards and other people's opinions.

  • When we avoid situations where there’s a risk of testing our skills - because anyone can make a mistake, but in this case, mistakes are perceived as personal failure.

  • When it becomes a reason to set too high expectations for ourselves compared to our abilities and skills - so high that we doom ourselves to suffering.

Research carried out on a group of people in early adolescence (from 9 to 14) shows that the use of social - media influences their self-esteem to such an extent that they’re able to make it dependent on the popularity and "likes". The more comments, hearts, friends or followers - the better.

It's understandable - after all, who doesn't want to be liked?

However, there’s a catch – when we base our self - esteem on external factors, we expose ourselves to failure. When we let others set our goals, our way of life, we give up on our values ​​- we let others decide what matters to us in our lives. The way we dress, behave, what to like and what not to.

Pride in ourselves becomes just another construct and we devote our lives to satisfy the needs of others.

What to do when our self-esteem is inadequate?


Here, psychologists and psychotherapists have a lot to say - starting with the identification of beliefs, emotions associated with the situations in which those beliefs are activated and behaviors that the klient shows during that process.



Start living according to your own aesthetics.


https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1461444819847447

https://docplayer.pl/53313631-Ryszard-poprawa-instytut-psychologii-uniwersytetu-wroclawskiego-samoocena-jako-miara-podmiotowych-zasobow-radzenia-sobie-i-szczescia-czlowieka.html

http://czasopismo.badania.net/wp-content/uploads/2016/11/Laguna_2007_2.pdf

https://www.researchgate.net/publication/311440256_Introduction_to_the_Psychology_of_self-esteem

https://www.researchgate.net/publication/317036116_The_Rise_Fall_and_Resurgence_of_Self-Esteem_A_Critique_Reconceptualization_and_Recommendations

https://www.researchgate.net/publication/264656839_Self_self-concept_and_identity

20 wyświetleń